Subversion-Projekte lars-tiefland.laravel_shop

<?php

namespace Faker\Provider\nl_BE;

class Text extends \Faker\Provider\Text

{

    /**

     * The Project Gutenberg EBook of De legende en de heldhaftige, vroolijke en

     * roemrijke daden van Uilenspiegel en Lamme Goedzak in Vlaanderenland en elders, by Charles de Coster

     *

     * This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with

     * almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or

     * re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included

     * with this eBook or online at www.gutenberg.org/license

     *

     *

     * Title: De legende en de heldhaftige, vroolijke en roemrijke daden

     * van Uilenspiegel en Lamme Goedzak in Vlaanderenland en elders

     *

     * Author: Charles de Coster

     *

     * Release Date: July 3, 2005 [EBook #11208]

     * [Last updated: March 14, 2015]

     *

     * Language: Dutch

     *

     * @see http://www.gutenberg.org/cache/epub/11208/pg11208.txt

     *

     * @var string

     */

    protected static $baseText = <<<'EOT'

  De legende en de heldhaftige,

                    vroolijke en roemrijke daden van

                     Uilenspiegel en Lamme Goedzak

                      in Vlaanderenland en elders

                                  door

                           Charles de Coster

                     in het Vlaamsch vertaald door

                 Richard Delbecq   en   René de Clercq

                 (voor het proza)     (voor de liederen)

                               Derde druk

                     met 22 platen van Jules Gondry

                                  1919

KORTE LEVENSBESCHRIJVING VAN CHARLES DE COSTER

Bewerkt naar Ch. Potvin, Francis Nautet enz.

Charles-Theodore-Henri De Coster werd geboren te München, den 20n

Augustus 1827. Zijn vader was intendant van graaf Charles Mercy

d'Argenteau, aartsbisschop van Tyrus, die peter des kunstenaars was en

hem de markiezin Henriette de la Tour Dupin, vrouw van den Franschen

gezant te Turijn, tot meter gaf.

De kleine De Coster, een engeltje van een knaap, sleet dus zijne

eerste levensjaren in het paleis van den aartsbisschop, midden in

weelde, in bloemen, geliefkoosd door zijne ouders en zijnen peter. Zijn

eerste opvoeding was dus zeer aristocratisch en die indrukken blijven

gewoonlijk onuitwischbaar.

Doch weinig tijds nadien verandert dit alles. Zijne ouders verlaten

München en gaan naar Brussel, waar hun tweede kind ter wereld komt;

dan sterft zijn vader te Ieperen, bij zijn broeder, die daar geneesheer

was. Zijn moeder keert terug naar Brussel bij hare zuster en hare

kinderen.

Charles was reeds in eene kostschool te Etterbeek, waar "ik mij zal

moeten schikken naar den wil van een ander", zegt hij, "na zoolang

mijn zin te hebben gedaan". Als hij uit de kostschool komt, is het

om in het "Collège Saint-Michel" te treden, waar men een oogenblik

hoopte dat het kind, dat reeds de droomerijen boven de droge studiën

verkoos, zich aan het priesterschap zou wijden.

Eerst dacht hij in de balie te treden, doch een vriend deed hem

opmerken dat de rechten en de kunst moeilijk samengaan, en De Coster,

geholpen door machtige beschermers, aanvaardde eene bediening in de

"Société Générale".

In 't lot gevallen, stelde zijne moeder eenen plaatsvervanger, die

wegliep; na eenige dagen in het regiment, bij zijn kolonel, vertoefd

te hebben, "om den plaatsvervanger te vervangen", maakte de jonge

bediende op zijne beurt van de gelegenheid gebruik om zijne plaats

te ontloopen. "Het ambtenaarsleven bevalt mij in het geheel niet",

zegde hij. In de Bank voelde hij zich als een vreemdeling te midden

van de bureaucraten. Hij stikte in die atmosfeer en "overigens wilde

hij voor zich zelven werken". De letterkundige roeping verkreeg de

bovenhand en hij trad in 1850 in de Hoogeschool van Brussel, waar

hij het diploma van candidaat in de letteren behaalde.

Maar De Coster gaf aan de Hoogeschool noch zijn hart, noch zijnen

geest, noch zijne pen. Toen hij ze verliet, was hij noch doctor,

noch professor, noch dagbladschrijver, noch tooneeldichter. Maar hij

was kunstenaar, meer dan ooit.

Vervolgens wilde hij in de redactie van een dagblad treden, maar hij

aanbad het schoone boven alles en weigerde "een werktuig te maken

van zijne pen".

Dan begint een jammerlijk leven van voortdurenden tegenspoed en

onbegrepen arbeid. In 1856 weigert hij eene plaats bij een makelaar

in wijnen,--alles wat men hem aanbood.

Om het even, de jonge kunstenaar heeft wilskracht en, door al zijn

kommer heen, maakt hij eervol naam in de Fransche letterkunde. Buiten

en behalve menigvuldige gewaardeerde bijdragen in dagbladen en

tijdschriften, levert hij, in 1856, les Frères de la bonne trogne

(Brabantsche legende); in 1857, de Légendes flamandes et wallones,

die een ongemeenen bijval ontmoeten en door de Fransche pers vleiend

beoordeeld worden; in 1861, de Contes brabançons.

Zijn peter, de aartsbisschop, had hem sedert lang zijne bescherming

onttrokken, die hem zeker ware bijgebleven, hadde De Coster zijne

studiën in de Hoogeschool van Leuven willen doen. Hij had Brussel

verkozen, waar hij vrienden vond. Dat was eene keuze doen voor de

algeheele vrijheid des geestes. In 1863 wordt het petekind van den

aartsbisschop van Tyrus lid van de Vrije Gedachte van Brussel. Hij was

toen in den vollen bloei van zijn eersten bijval en gansch vervoerd

door zijne liefde voor het schoone.

Zijne liefde voor het volk, voor het wakkere Vlaamsche volk, stuwt

hem voorwaarts en houdt zijn machtig genie bezig. De schilder Dillens

zijn vriend, bezat in zijn werkhuis een verzameling oude Vlaamsche

boeken. De Coster en Dillens doen verscheidene reizen door Zeeland

en Vlaanderen: de "Legende van Uilenspiegel" was van dan af geboren

in De Coster's brein.

De Legende van Uilenspiegel en Lamme Goedzak, in de letterwereld

met ongeduld verwacht, verscheen in 1867 in een prachtige uitgave,

opgeluisterd met twee en dertig etsen van negentien talentvolle

kunstenaars.

Ziehier wat onder meer drie Fransche bladen zeiden van dat gewrocht:

La Liberté van 18 December 1868: "'t Is een heldendicht in proza,

waarin het bloed zoo rijkelijk vloeit als het bier. Men zou zeggen

een kermis rondom eenen brandstapel".

Le Constitutionnel, 9 December 1868, wijdde drie groote kolommen

aan Uilenspiegel, waarin de recensent het boek met Goethe's Faust

vergelijkt.

Le Corsaire: "'t Is een heldendicht in proza, 't is de verheerlijking

van den Vlaamschen geest".

Heel de Fransche pers deelde dit gevoelen en drukte hare bewondering

in de vleiendste artikelen uit.

Onze Busken Huët getuigde: "Hollanders noch Vlamingen bezitten een

werk over de XVIe eeuw in Vlaanderen, dat met het meesterwerk van De

Coster kan vergeleken worden".

Na Uilenspiegel verscheen nog: Voyage de noce (1872) en le Mariage

de Toulet (1879).

Edoch De Coster, die in het volle succes van de Légendes flamandes

zijne vriendin verloren had, zag zich op 29 Juli 1869, wanneer

Uilenspiegel zoo gunstig onthaald werd, nu nog zijne moeder ontrukken.

Die ramp schokte hem diep in zijn reeds droevig bestaan, want De Coster

leefde veelal in armoede, niettegenstaande zijn talent en de gunst

waarmede zijne werken ontvangen werden. Schrale schrijversrechten,

karige toelagen, luttel betaalde lessen moesten hem vrijwaren voor

ellende. Hij kloeg dan ook, steeds denzelfden strijd te moeten

herbeginnen. In 1870 schreef hij: "Hoewel ik veel gewerkt heb

uit lust en uit liefde, begrijp ik, sedert minder dan drie jaar,

de schrikverwekkende waarde van het geld en de noodwendigheid van

een arbeid, die, genoegzaam betaald, den mensch, met den welstand,

ook vrijheid en vreugde schenkt".

Maar daarom legde hij zijne fierheid niet af.

Toen eindelijk de regeering, een tiental jaren vóór zijnen dood, er

aan dacht de verstandelijke hulpmiddelen van den grooten schrijver

ten behoeve van het onderwijs aan te wenden, was het te laat. Hij

stak zoo diep in schulden, dat zijne benoeming geen anderen uitslag

opleverde dan eene opschudding te verwekken onder zijne schuldeischers,

die zijn traktement aansloegen en hunne prooi niet meer loslieten.

Toen hij stierf, op 7 Mei 1879, verkeerde hij in de diepste ellende.

                   *       *       *       *       *

Den 22n Juli 1894 werd door het gemeentebestuur van Eisene een

eenvoudig doch treffend gedenkteeken van den beeldhouwer Samuel ter

nagedachtenis van De Coster ingehuldigd.

DE LAATSTE OOGENBLIKKEN VAN CHARLES DE COSTER.

Charles De Coster stierf op 7 Mei 1879, te Elsene, in het huis, dat

den hoek uitmaakt van de Gewijde-Boomstraat, en toen gehuurd werd

door een fruitverkooper. Heel de woning van den grooten kunstenaar

bestond uit de twee kamers op de eerste verdieping: de grootste was

zijn werkkabinet, de andere zijne slaapkamer; daarin stonden een

ijzeren bed, een kleine tafel, een houten kast, eenige stoelen.

Hij had zich den dag te voren te bed gelegd: de pisvloed waaraan

hij leed, en diens noodlottige gezellin, de longtering, waren

plotseling verergerd. Charles De Coster nam zelden zijne toevlucht tot

geneesheeren; een zijner vrienden nochtans, M. Kirkpatrick, verschrikt

over den voortgang van de kwaal, had den heer dokter Vaucleroy,

geneesheer aan de Krijgsschool, ontboden. Toen deze kwam, vond hij

aan de sponde van den zieke eene oppasster, die De Coster in zijn

verheven en grenzenloos medelijden met de onterfden en ongelukkigen,

bij zich genomen had. Deze arme vrouw, die bij den zieltogende waakte,

was zelve het toonbeeld des doods; heel haar aangezicht was ingevreten

door zweren. De geneesheer ging heen zonder hoop den zieke te redden,

maar hij voorzag toch geen dreigenden dood: hij zou 's anderen daags

namiddags terugkomen.

's Anderen daags scheen De Coster zijn nakend einde niet bewust te

zijn, want hij vroeg noch naar zijnen schoonbroeder, noch naar zijne

zuster, die hij aanbad. Doch hij wilde zich omringen van vrienden,

als om zijn lichaam en zijn hart te verwarmen. Hij liet deze roepen,

die in de nabijheid woonden: zoo werden Félix Bouré, de beeldhouwer,

en later ik zelf geroepen. Bouré was ziek; hij verwittigde zijn

broeder, mede een vriend van De Coster: de heer Bouré vond in het

werkkabinet kapitein Mertens die, diep bedroefd, in de kamer van den

zieke niet dorst gaan. Deze betoonde een levendige erkentelijkheid

aan den heer Bouré, die zijn bed wat gemakkelijker schikte en hem te

drinken gaf. Toen ik en mijne vrouw op onze beurt kwamen, richtte De

Coster zich op in zijn bed en herkende mij heel goed. Kloekmoedig in

het aanschijn van den dood, had hij nog het gedacht om den heer Bouré

en mij aan elkander voor te stellen. De heer Bouré bevestigde mij dat

hij, toespeling makend op mijn beroep van advocaat, eenige Latijnsche

woorden mompelde. Maar zijn blik verduisterde, zijne ademhaling werd

hijgend; toen mijne vrouw hem naderde om zijn hoofdkussen te schikken

en zijn voorhoofd te verfrisschen, moest hij eene inspanning doen om

heur te herkennen: "Hoe, gij ook, mevrouw, ik dank u zeer!" Daarna

werd de ademhaling flauwer, een laatste naam, die zijner zuster,

kwam pijnlijk over zijne lippen: "Ca...ro...line". Het was zijn hart,

dat ontsnapte. Het was twee uren.

Hector Denis.

VOORREDE VAN DEN UIL [1]

Heeren kunstenaars, heeren uitgevers, heer dichter, ik heb u eenige

aanmerkingen te doen aangaande uwe eerste uitgave. Hoe! in dat

lijvige boek, in dien olifant dien gij met achttienen naar den roem

tracht te drijven, hebt gij het kleinste plaatsje niet gegund aan

den vogel van Minerva, den wijzen, omzichtigen uil! In Duitschland

en in dat Vlaanderen dat gij zoozeer bemint, reis ik gedurig op den

schouder van Uilenspiegel, die maar aldus genoemd wordt, omdat zijn

naam bediedt: Uil en Spiegel, wijsheid en komediespel. Die van Damme,

waar hij geboren werd, naar men zegt, spreken uit: Ulenspiegel, door

samentrekking en de gewoonte die zij hebben u in stee van Ui uit te

spreken. Dat is hunne zaak.

Gij hebt eene andere uitlegging uitgedacht: Ulen voor U lieden Spiegel,

de Spiegel van U, boeren en heeren, geregeerden en regeerders, de

spiegel van de dwaasheden, de belachelijkheden, de misdaden van een

tijdstip. Dat was vernuftig, maar onredelijk. Men moet nooit afbreken

met den slenter.

Misschien vondt gij het vreemd de wijsheid te verbeelden door een--naar

uwe meening--treurigen, belachelijken vogel, een gebrilden schoolvos,

een kermis-grappenmaker, een vriend der duisternis, dien men niet

hoort vliegen en die doodt zonder dat men hem hoort komen, evenals de

Dood. Nochtans gelijkt gij op mij, huichelaars die lacht met mij. In

menige uwer nachten stroomde het bloed onder de slagen der Moord,

die op vilten zolen liep, opdat men heur ook niet zoude hooren komen.

Brak, in uw aller geschiedenis, nooit geen bleeke dageraad aan, die met

zijn vale schemering de met lijken van mannen, vrouwen en kinderen

bedekte straatsteenen verlichtte? Waarvan leeft uwe Staatkunde,

sedert dat gij over de wereld regeert? Van worgen en moorden.

Ik, uil, de leelijke uil, ik dood om mij te spijzen, om mijne jongen

te spijzen, ik dood niet om te dooden. Verwijt gij mij de vogeltjes

op te peuzelen, dan kan ik u even goed de slachting verwijten die

gij aanricht onder alles wat leeft. Gij hebt boeken geschreven waarin

gij met verteedering spreekt over de lichtheid van de vogelen, over

hunne minnarijen, over hunne schoonheid, over de kunst waarmede zij hun

nestje bouwen, en over de angsten des moederschaps, vervolgens zegt gij

met welke saus men ze moet opdienen en in welke maand van het jaar zij

de vetste stoverij opleveren. Ik, ik maak geen boeken, God beware mij

daarvoor, anders schreef ik dat, als gij den vogel niet kunt opeten,

gij het nest opeet, uit vreeze dat gij een hap zoudt verliezen.

Wat u betreft, onbesuisde dichter, het was uw belang mij terug te

brengen in uw werk, waarvan ten minste twintig hoofdstukken mij

toebehooren [2] de andere laat ik u in onbetwisten eigendom. Men mag

toch wel het volstrekt meesterschap behouden over de domheden die

men laat drukken. Schreeuwende dichter, gij slaat links en rechts op

die welke gij de beulen des vaderlands heet, gij stelt Keizer Karel

en Philips II aan den schandpaal der geschiedenis; gij zijt geen

uil; gij zijt niet voorzichtig. Weet gij of er geen Keizer Karel

of geen Philips II op de wereld meer bestaan? Vreest gij niet dat

eene opmerkzame censuur uit den buik van uwen olifant toespelingen

op doorluchtige tijdgenooten vinde? Waarom laat gij dien Keizer en

dien Koning niet slapen in hun graf? Waarom moet gij al die majesteit

aanblaffen? Die het zweerd trekt, zal door het zweerd vergaan. Er zijn

menschen die het u nooit zullen vergeven, ik ook vergeef het u niet,

gij stoort mijne burgerlijke spijsvertering.

Wat beteekent die bestendige tegenstelling tusschen een verfoeiden

koning, wreedaardig van jongs af--daarom is het een mensch--en

dat Vlaamsche volk, dat gij ons wilt voorstellen als heldhaftig,

gulhartig, eerlijk en werkzaam? Wie zegt u dat die koning slecht en

dat volk goed was? Wijselijk zou ik u het tegenovergestelde kunnen

bewijzen. Uwe hoofdpersonages zijn dwazen of zotten, zonder er een

uit te zonderen: uw deugniet van Uilenspiegel neemt de wapenen op

voor de gewetensvrijheid; zijn vader Klaas sterft, laat zich levend

verbranden voor zijne godsdienstige overtuiging; zijne moeder, Soetkin,

kwijnt van verdriet en sterft ten gevolge van de foltering, om een

fortuin voor haren zoon te bewaren; uw Lamme Goedzak stapt recht door

het leven alsof het al was, goed en eerlijk op deze wereld te zijn;

uwe kleine Nele, die niet leelijk is, bemint in heel haar leven maar

een enkelen man.... Waar ziet men nog zulke dingen? Ik zou u beklagen,

zoo ge mij niet deedt lachen.

Nochtans moet ik bekennen dat naast die bespottelijke personages, er

wel eenige zijn die ik geerne onder mijne boezemvrienden zoude nemen:

uwe Spaansche huurlingen, uwe monniken die het gemeen verbranden,

uwe Gilline, spionneerster der Inquisitie, uw gierige vischverkooper,

aanklager en weerwolf, uw edelman die 's nachts duivel speelt om eene

onnoozele te verleiden, en vooral dien omzichtigen Philips II, die,

geld noodig hebbende, de heilige beelden in de kerken doet breken,

ten einde een opstand te beteugelen waarvan hij de wijze aanstoker

was. Minder kan men toch niet, als men geroepen is te erven van

degenen die men doodt.

Maar ik geloof dat al mijne woorden verloren moeite zijn. Gij weet

niet wat een uil is. Ik ga het u zeggen.

De uil is hij die in 't geniep, eerroof stookt onder de lieden

die hem hinderlijk zijn en die, als men hem vraagt of hij de

verantwoordelijkheid over zijne gezegden wil dragen, voorzichtig

antwoordt: Ik bevestig niets, Men heeft mij gezegd.... Hij weet wel

dat Men onvindbaar is.

Uil is hij die een eerlijk gezin binnendringt, zich aanstelt als

een trouwer, een meisje verleidt, geld ontleent, soms zijne schuld

betaalt en henengaat als er niets meer te nemen is.

Uil, de politieke man die een masker van vrijheid, van oprechtheid,

van menschenliefde opzet en die, op een gegeven oogenblik, zonder te

verwittigen, een man of eene natie zachtjes de keel toeworgt.

Uil, de koopman die zijnen wijn doopt, zijne eetwaren vervalscht,

een kwade maag brengt daar waar spijsverteering,--woede, daar waar

vroolijkheid was.

Uil, hij die behendig steelt, zonder dat men hem bij den kraag vatten

kan, valsch getuigt tegen de waarheid, de weduwe ten onder brengt,

de weeze stroopt, en zegepraalt in 't vet, lijk anderen zegepralen in

't bloed.

Uilin, zij die hare schoonheid verkoopt, de beste harten van

jongelieden vermorst, dat heeten: de jeugd vormen, en ze zonder eenen

cent, achterlaat in het slijk waarin zij hen sleepte.

Als ze ooit treurig gestemd is, zich ooit herinnert dat ze vrouw is,

moeder zoude kunnen zijn, dan verloochen ik heur. Als ze, dat bestaan

moede, in 't water springt, dan is zij eene zinnelooze, die niet

verdiende te leven.

Zie rondom u, domme schrijver, en tel, als gij kunt, de uilen van deze

wereld; bedenk of het voorzichtig is gelijk gij het doet, van Macht

en List, die koninginnen der uilen, aan te vallen. Kom tot inkeer,

zeg mea culpa en vraag op uwe knieën om vergiffenis.

Nochtans hebt gij mijne belangstelling gewonnen door uwe onbesuisdheid,

vol zelfvertrouwen; tegen mijne gekende gewoonten in, verwittig ik u

dan ook dat ik, op staanden voet, de grofheid en roekeloosheid van

uwen stijl ga aanklagen bij mijne neven in letterkunde, die eene

sterke pen, eene stoute tong en voortreffelijke brillen hebben, en

zeer voorzichtige en pedante lieden zijn, die uwen trant niet gewoon

zijn en hunne taal zoozeer kuischen, dat er ten lange laatste niets

zal van overblijven. [3]

Bubulus Bubb.

EERSTE BOEK.

I.

In meimaand, als de hagedoorn in bloei stond, werd te Damme, in

Vlaanderenland, Uilenspiegel, de zoon van Klaas geboren.

Terwijl Katelijne, de vroedvrouw, hem in warme doeken bakerde, bezag

ze zijn hoofd en riep ze blijde uit:

--Hij is met den helm geboren!

Maar weldra jammerend, met den vinger een zwart stipje op den schouder

van den boorling toonend:

--Laas! schreide zij, dat is het zwarte merk van den vinger des

duivels!

--Heer Satan is vandaag vroeg opgestaan, antwoordde Klaas, dat hij

alreeds den tijd vond om mijn zoon te teekenen?

--Satan sliep nog niet, zei Katelijne, want luister, nu eerst kraait

Kanteklaar de hennen wakker.

En zij gaf het kind over aan Klaas en ging naar buiten.

De dageraad verdreef nu het nachtelijk duister, de zwaluwen vlogen

kwetterend rakelings over de weide, en de zon kleurde vuurrood

de kimme.

Klaas deed het venster open en sprak tot Uilenspiegel:

--Kind met den helm, zie, daar is moeder de Zon, die Vlaanderenland

komt groeten. Bezie haar als uwe kijkers zullen open zijn; verkeert

gij later ooit in twijfel, weet gij niet wat te doen om goed te doen,

ga dan om raad bij de Zonne; zij is warm en helder: wees zoo goed

als zij warm, zoo eerlijk als zij helder is.

--Klaas, mijn man, zei Soetkin, ge spreekt tot een doove; kom en drink,

mijn jongen.

En de moeder stak den boorling hare schoone, blanke borsten toe.

II.

Terwijl Uilenspiegel zich laafde aan de levensbron, ontwaakten al de

vogelkens in 't veld.

Klaas, die mutsaards bond, bezag zijne vrouw, die Uilenspiegel de

borst gaf.

--Zeg eens, vrouw, sprak hij, hebt ge nog veel van die lekkere melk?

--De kruiken zijn vol, man, antwoordde zij, maar dat is niet voldoende

om mijn hert te verblijden.

--Gij spreekt zoo treurig en het is zoo vroeg nog in den morgen.

--Ik denk er aan, dat er geen oortje meer steekt in de tassche,

die daar aan den muur hangt.

Klaas nam de tassche van den wand; maar hij had goed schudden, er

rinkelde geen geld in. Hij was er onthutst over; doch hij wilde zijne

vrouw moed inspreken, en zei:

--Waarover bekommert gij U? Hebben wij in de schapraai den koek

niet liggen, dien Katelijne ons gisteren gaf? Zie ik daar geen groot

stuk vleesch, dat ten minste voor drie dagen goede melk aan 't kind

zal geven? Die zak boonen daar in den hoek, is die een voorteeken

van hongersnood? En dat kuipje boter bestaat toch niet in mijne

verbeelding? In mijne verbeelding ook niet, die appelen, welke,

met elven in 't gelid, op onzen zolder liggen? En de dikke tonne

schuimende Brugsche kuite, noodt zij ons niet, met haren vollen buik,

tot een gulle drinkpartij?

--Als 't kind gedoopt wordt, zei Soetkin, moeten er twee oortjes zijn

voor den pastoor en één gulden voor 't festijn.

Daarop kwam Katelijne het huis binnen met een grooten bundel kruiden

en zij sprak:

--Aan het kind bied ik de angelica, die den man voor ontucht behoedt

en de venkel, die Satan van hem verwijderd houdt....

--Hebt gij het kruideken niet, vroeg Klaas, dat guldens aantrekt?

--Neen, zegde zij.

--Dan ga ik zien of er iets in de vaart is te vinden.

Hij ging heen, met zijn hengel en zijn net, zeker dat hij niemand

ontmoeten zou, want het was nog een heel uur vóór oosterzon, wat in

Vlaanderen vijf uren zeggen wil.

III.

Klaas kwam aan de Brugsche vaart, niet verre van de zee. Hij schoof

het aas aan den haak, wierp de lijn uit en liet ook zijn net in 't

water zinken. Op den overkant der vaart lag een goedgekleede knaap

vast in slaap, op een bed van mosselen.

Op het gerucht, dat Klaas maakte, werd de jongen wakker; hij wilde

vluchten, meenende dat het een serjant der naburige gemeente was, die

kwam om hem te pakken en naar het Steen te brengen voor landlooperij.

Doch de schrik was verdwenen toen hij Klaas herkende, die hem toeriep:

--Wilt gij zes duiten verdienen? Ja?... Jaag dan de visch langs hier!

Op die woorden ging het knaapje, een kleine dikzak, het water in;

het trok er eenige lischbladeren, vatte ze tot een bundel samen en

joeg er mee de visch naar Klaas.

Toen de vangst gedaan was, trok Klaas net en lijn uit het water en

ging hij de sluis over naar het knaapje.

--Gij zijt het, zegde hij, die Lamme heet van uw doopnaam, en

Goedzak om den wille van uw zachtaardig karakter, en achter Onze

Lieve Vrouwekerk in de Reigerstraat woont? Hoe komt het dat gij,

zoo jong en zoo netgekleed, onder den blooten hemel slaapt?

--Laas! baas kooldrager, antwoordde het jongetje, ik heb thuis eene

zuster, die een jaar jonger is dan ik en mij troef geeft bij den

minsten twist. Maar op haren rug durf ik mijne weerwraak niet nemen,

want ik zou haar zeer doen, baas. Gisterenavond, onder het eten,

wischte ik met mijne vingers een teil uit, waarin ossenvleesch met

boonen geweest was, en zij wou er heur deel van hebben. Daar was niet

eens genoeg voor mij, baas. Als ze mij zag likkebaarden om den goeden

smaak der saus, werd ze razend en sloeg ze met de volle hand mij zóó in

't gezicht, dat ik heel bebloed het huis uitgeloopen ben.

Klaas vroeg hem wat zijn vader en zijne moeder zeiden, terwijl hij

zoo geslagen werd.

Lamme Goedzak antwoordde:

--Vader stompte mij op den eenen schouder en moeder klopte mij op den

anderen, roepende: "Verweer u, laffe Lamme". Maar ik wil geen meisje

slaan en daarom ben ik weggeloopen.

Eensklaps verbleekte Lamme en beefde hij als een riet.

En Klaas zag een lange vrouw afkomen, met een mager meisje naast zich,

dat er barsch uitzag.

--Ah! zuchtte Lamme, terwijl hij Klaas bij zijne hooze vastgreep, daar

komen moeder en zuster mij halen. Bescherm mij toch, baas kooldrager!

--Dáár, sprak Klaas, neem eerst die zes duiten voor uwe moeite en

heb geen vrees.

Toen de twee vrouwen Lamme zagen, liepen zij naar hem toe, en beiden

wilden hem slaan, de moeder omdat hij haar onrust aangedaan had en

de zuster uit gewoonte.

Lamme verschool zich achter Klaas en riep:

--Ik heb zes duiten verdiend, ik heb zes duiten verdiend, slaat

me niet!

Doch de moeder kuste haren jongen reeds, terwijl het meisje Lamme's

handen wilde openwringen, om hem zijn geld af te nemen. Maar Lamme

schreeuwde:

--'t Is 't mijne, ge zult het niet hebben.... 't Is 't mijne!

En hij balde de vuisten.

Toen trok Klaas de kleine meid geducht bij de ooren en sprak:

--Als het u nog voorvalt leed te doen aan uw broer, die goed en zacht

is als een lammeken, steek ik u in een donker kolenhok, en daar zal

ik u niet meer bij de ooren trekken, maar de roode duivel uit de hel;

hij zal u aan stukken scheuren met zijn groote klauwen en zijne tanden,

die op vorken gelijken.

Op die woorden dorst de meid Klaas niet meer te bezien, noch

heuren broeder te naderen; zij verborg zich achter de rokken heurer

moeder. Doch in de stad schreeuwde zij het overal uit:

--De kooldrager heeft mij geslagen; hij heeft een duivel in zijn

kelder.

Nochtans dorst zij Lamme niet meer slaan; maar als zij groot was,

deed ze hem haar werk doen. En de goede sul gehoorzaamde gewillig.

Onderweg had Klaas zijne vangst verkocht aan een pachter, een

lekkerbek, en thuis komende, zegde hij tot Soetkin:

--Zie, dat heb ik gevonden in den buik van vier snoeken, negen karpers

en in een volle ben paling.

En hij smeet twee gulden en een oortje op tafel.

--Man, waarom gaat gij niet alle dagen visschen? vroeg Soetkin.

Klaas antwoordde:

--Wel, omdat ik zelf niet geerne zou spartelen in de netten van de

stadsserjanten.

IV.

Te Damme werd Uilenspiegel's vader "Klaas de kooldrager"

geheeten. Klaas had zwart haar, schitterende oogen; zijn vel was van

de kleur zijner koopwaar, uitgenomen op Zon- en feestdagen, als er

veel zeep in de stulp was. Hij was klein, hoekig, sterk en blijgezind.

Als zijn werk gedaan was en hij met den valavond naar eene taveerne

van den Brugschen steenweg ging, om met kuite zijn keelgat te spoelen,

dat zwart was van koolstof, riepen al de vrouwen, die, op den dorpel

van heur deur den koelen avond genoten, hem vriendelijk toe:

--Goên avond en klaar bier, kooldrager!

--Goên avond en 'nen man die niet slaapt, antwoordde Klaas.

De meisjes die in troepjes van het veld kwamen, stelden zich vóór hem,

lieten hem niet door en vroegen hem:

--Wat geeft ge om er door te mogen: een scharlaken lint, een vergulden

gesp, fluweelen schoentjes of een gulden in ons beursje?

Maar Klaas nam er eene om haar middel en kuste heur wangen of heur

hals, al naarvolgens zijn mond het dichtst bij de donzige huid was,

en dan zegde hij:

--Vraagt, mijne hertjes, vraagt de rest aan uwe minnaars.

En schaterlachend gingen de joelende meisjes voort.

De kinderen herkenden Klaas aan zijn grove stem en aan zijn zwaren

stap. Zij liepen naar hem toe en zeiden:

--'n Avond, kooldrager!

--Van 's gelijken, mijne engelkens, zei Klaas; maar komt niet te dicht,

of 'k maak U zwart als moorkens.

De stoute kaboutermannekens kwamen toch nader; dan nam Klaas er een

bij zijn wambuis, streek zijn zwarte hand over 't gladde gezichtje

en liet hem zoo loopen, tot groote vreugd van de schaterende bende.

Soetkin, Klaas' wijf, was een brave, wakkere vrouw, die opstond met

de zon, en vlug en vlijtig was als een bij.

Zij en Klaas bebouwden getweeën hunnen akker en spanden zich als ossen

vóór den ploeg. Zwaar was het om hem voort te trekken, doch zwaarder

nog trok de egge, die met hare houten tanden den harden grond moest

scheuren. Toch deden zij het blij te moede, met een liedeken op

de lippen.

En de grond mocht nog zoo hard zijn en de zon hare heetste stralen

op hen neerschieten: zij konden water en bloed zweeten als zij de

egge trokken dat hunne knieën knikten--al hun lijden vergaten zij,

als zij even stil stonden en Soetkin heur zacht gelaat naar Klaas

keerde, want dan kuste Klaas den spiegel van die teedere ziele.

V.

Den vooravond had men van de pui van 't gemeentehuis uitgeroepen dat

Mevrouw, echtgenoote van keizer Karel, zwanger was en dat er gebeden

voor hare aanstaande verlossing moesten worden opgezegd.

Gansch huiverend kwam Katelijne bij Klaas binnen.

--Wat scheelt er? vroeg de kooldrager.

--Laas! sprak zij met hijgenden boezem. Dezen nacht zag ik spoken,

die menschen maaiden gelijk de hooiers het gras.--'k Zag meisjes

levend begraven! En de beul danste op de lijken!--De bloedsteen,

die sedert negen maanden zweette, is dezen nacht gebarsten.

--Erbarming, zuchtte Soetkin, erbarming, Heere God: wat duister

voorteeken voor Vlaanderenland!

--Ziet gij dat met uwe oogen of in droom? vroeg Klaas.

--Met mijne eigen oogen, sprak Katelijne.

Doodsbleek en schreiend sprak Katelijne toen:

--Twee kinderkens zijn geboren; het een, in Spanje, is de kleine

Philippus, het ander, in Vlaanderenland, is de zoon van Klaas,

die later Uilenspiegel zal heeten. Philippus wordt een beul, want

hij werd verwekt door Karel den Vijfde, den moordenaar van ons

land. Uilenspiegel wordt een meester in kwinkslagen en guitenstreken,

maar goedhertig zal hij zijn, want zijn vader is Klaas, de wakkere

arbeider, die in braafheid, eer en deugd zijn brood verdient. Keizer

Karel en koning Philippus zullen hun leven lang kwaad doen, door

oorlog en knevelarij en andere misdaden. Klaas, die heel de week werkt,

zal leven volgens recht en wet, bij zijn zuren arbeid zal hij lachen

in stee van weenen: hij zal het zinnebeeld van de goede Vlaamsche

werkers zijn. Uilenspiegel, immer jong en onsterfelijk, gaat de wereld

door, maar nergens zal hij een vaste woonplaats hebben. En hij zal

boer, edelman, schilder, beeldhouwer worden, alles zal hij te gelijk

zijn. Zoo zal hij dolen langs velden en wegen, het goede en het schoone

prijzen en lachen en spotten met alles wat dwaas en verkeerd is. Klaas

is uw moed, edel volk van Vlaanderen, en Soetkin uwe dappere moeder;

Uilenspiegel is uw geest; een lief en bevallig meisje, Uilenspiegel's

gezellin en onsterfelijk als hij, zal uw hert zijn, en Lamme Goedzak,

een dikke pens, uwe maag. En omhoog zullen de opeters van 't volk gaan,

en omlaag hunne slachtoffers; omhoog de roovende wespen, omlaag de

noeste bijen, en in den hemel zullen de wonden van Christus bloeden.

Toen Katelijne, de goede tooveres, dit gezegd had, viel zij in slaap.

VI.

Uilenspiegel werd ten doop gebracht, toen plotseling een hevige

regenbui viel, die hem gansch nat maakte. Zoo werd hij voor de eerste

maal gedoopt.

Als hij nu de kerk binnengebracht werd, kwam de kosterschoolmeester

aan peter en meter, vader en moeder zeggen, dat zij zich rond de

doopvont moesten scharen, hetgeen zij deden.

Maar boven de vont, was er in 't gewelf een gat, dat een metser gekapt

had om er eene lamp aan een vergulde sterre te hangen. De metser, die,

van boven, peter en meter stokstijf rond de toegedekte vont zag staan,

goot verraderlijk door het gat een emmer water, dat, tusschen hen, met

groot geplas op het deksel van de vont kletste. Doch Uilenspiegel kreeg

er het grootste deel van. En zoo werd hij voor de tweede maal gedoopt.

De deken kwam; zij deden hem hun beklag, maar hij zei hun van zich te

haasten, dat het een ongeluk was. Uilenspiegel ging te werk als een

bezetene, om den wille van het water, dat op hem gespat was. De deken

gaf hem het zout en het water en heette hem Thijlbert, wat zeggen wil:

"altijd ongedurig". En zoo werd hij voor de derde maal gedoopt.

Uit Onze Lieve Vrouwekerk ging men daar rechtover, in de Langestraat,

eene taveerne binnen, die voor uithangbord een rozenkrans had, met

eene pint in het midden. Zij dronken er zeventien pinten dobbele kuite

en nog meer. Want in Vlaanderen, als men nat is, droogt men zich met

een vuur van bier in den buik. Zoo werd Uilenspiegel voor de vierde

maal gedoopt.

Met het hoofd zwaarder dan 't lichaam, strompelden ze huiswaarts;

zoo kwamen ze aan een brugje over eenen poel; Katelijne, die

meter was, droeg het kind; zij struikelde en viel in de modder met

Uilenspiegel. Zoo werd hij voor de vijfde maal gedoopt.

Men trok hem uit den poel. In 't huis van Klaas werd hij met lauw

water gewasschen. Dit was zijn zesde doopsel.

VII.

Dien dag besloot Zijne Heilige Majesteit keizer Karel, groote feesten

te houden, om de geboorte van zijn zoon te vieren. Evenals Klaas,

besloot hij uit visschen te gaan, niet in de vaart, doch in de beurzen

en tasschen zijner onderdanen. Daaruit is het dat vorstelijke lijnen

gouden karolussen, gouden lammeren, rozenobels, dubloenen, zilveren

daelders en al die wonderbare visschen trekken, die, naar willekeur

van den visscher, veranderen in fluweelen kleederen en schitterende

edelgesteenten, in lekkeren wijn en smakelijke gerechten. Want de

rivieren, die 't rijkst zijn aan visch, zijn niet die, waarin het

meeste water is.

Nadat Zijne Heilige Majesteit zijn raad bijeengeroepen had, besloot

hij, dat de vangst volgenderwijze geschieden zou:

De genadige infant zou rond negen of tien uren ten doop gebracht

worden; ten blijke van groote vreugde, zouden de inwoners van

Valladolid heel den nacht, op eigen kosten, feesten en kermissen,

en ten bate der armen, hun geld op de Groote Markt strooien.

Op vijf punten zou eene fontein, tot aan den dageraad toe, goeden

wijn spuiten, die door de stad moest betaald worden. Op vijf andere

plaatsen zouden, op houten kramen, allerhande worsten, ossetongen en

pasteien uitgestald worden, mede ten laste van de stad.

Op eigen kosten zouden de lieden van Valladolid, op den doortocht van

den stoet, in grooten getale zegebogen oprichten, den Vrede, het Geluk,

den Overvloed, de Fortuin voorstellend, en allerhande zinnebeeldige

toespelingen op de gaven des hemels, waarmede zij onder de regeering

van Zijne Heilige Majesteit begunstigd waren.

Ten slotte en behalve deze bogen van pais, zouden er andere opgericht

worden, waarop, in helle kleuren, minder goedertieren kenteekenen

zouden prijken, zooals arenden, leeuwen, lansen, hellebaarden,

vlammende spiesen, kanonnen, falkonetten, slangen met wijden mond,

mitsgaders al ander oorlogstuig, om op zinnebeeldige wijze de macht

en de kracht van Zijne Heilige Majesteit voor te stellen.

En, voor het verlichten der kerk zou, als een blijk van de genade

Zijner Majesteit, aan het gilde der keersgieters toegestaan worden,

voor niet, over de twintig duizend waskeersen te leveren, waarvan de

onopgebrande einden naar 't kapittel zouden gaan.

Al de andere kosten zou de keizer zelf betalen, om aldus te toonen,

dat het Zijner Goedertierenheid behaagde, zijne volkeren niet te zeer

te belasten.

Als de gemeente die bevelen uitvoerde, kwamen jammerlijke tijdingen uit

Rome. Oranje, Alençon en Frundsberg, bevelhebbers van den keizer,

waren binnen de heilige stede gedrongen en hadden er kerken,

kapellen en huizen verwoest en geplunderd, niemand, priesters,

nonnen, moeders noch kinderen, sparend. Den Heiligen Vader hadden zij

gevangengenomen. De plundering duurde reeds een volle week; ridders en

landsknechten doolden door Rome, zwelgend en brassend, met de wapens

zwaaiend, op zoek naar de kardinalen, roepende en tierende, dat zij

hen allen derwijze verminken zouden, dat geen hunner ooit paus zou

worden. Enkelen hadden die bedreiging reeds ten uitvoer gebracht en

dweilden langs de straten met halssnoeren van acht-en-twintig of meer

bloedige bollen, groot als okkernoten. De wegen leken roode beken,

waarin de verminkte lijken der vermoorden lagen.

Onder het volk werd gezegd, dat de keizer, die geld noodig had, er

wilde visschen in het bloed van de priesters, en dat hij bekend met

het tractaat, den gevangen paus door zijne bevelhebbers opgelegd, hem

dwong afstand te doen van al de versterkte plaatsen zijner Staten,

400.000 dukaten te betalen en gevangen te blijven totdat aan die

voorwaarden voldaan was.

Nochtans was de droefheid van Zijne Majesteit zoo groot, dat hij al

de toebereidselen van vreugde, feesten en vermakelijkheden afzegde

en den heeren en edelvrouwen van zijn huis beval den rouw aan te nemen.

En de infant werd gedoopt in zijn witte doeken, ten teeken van

koninklijken rouw.

Dat alles aanschouwden de heeren en edelvrouwen als voorteekenen

van rampspoed.

Desniettemin toonde de voedster den infant aan de edelen en edelvrouwen

van het koninklijk huis, opdat zij hem, naar aloud gebruik, hunne

wenschen en giften zouden bieden.

Mevrouw de la Coena hing om zijn hals een zwarten steen tegen het

vergif, zoo rond en zoo groot als eene hazelnoot, in een gouden

ring gevat; Mevrouw de Chaussade bond aan een zijden draadje eene

schelp, wolfsmuil geheeten, hangende op zijne maag, voor de goede

spijsvertering; messire Van der Steen, uit Vlaanderen, bood hem een

Gentsche worst, vijf ellebogen lang en een halven dik, en wenschte

daarbij hoogstnederig aan Zijne Hoogheid, dat hij, alleen op den

reuk van de worst, dorst mocht krijgen naar Gentschen klauwaard,

daarbij voegende dat, al wie het bier eener stad lust, de brouwers

niet kan haten; messire jonker Jacob Christoffel van Castilië bad

Zijne Hoogheid den Infant een groenen jaspis aan zijn doorluchtige

voetjes te willen dragen, opdat hij goed zou kunnen loopen. Jan de

Paepe, de nar, die daar ook was, sprak toen:

--Messire, geef hem liever den horen van Jozua, op wiens geschal al de

steden, met alles wat er in was aan mannen, vrouwlieden en kinderen,

zich in beweging zetten en liepen. Want Zijne Hoogheid moet niet

leeren zelf te loopen, maar wel de anderen te doen loopen.

De bedrukte weduwe van Floris van Borsele, in leven heer van Veere

in Zeeland, schonk aan Zijne Hoogheid Philippus eenen steen die,

naar zij zegde, de eigenschap had de mannen verliefd en de vrouwen

ontroostbaar te maken.

Maar de infant schreide zonder ophouden.

Uilenspiegel schreide ook, maar Klaas stak hem een wisschen klater

met belletjes in de hand, deed hem op zijne hand dansen en sprak:

Klingelingeling, hadt gij maar altijd belletjes aan uw kaproen,

mijn zoon, want de gekken zijn meester van de wereld.

En Uilenspiegel lachte zijn vader toe.

VIII.

Klaas had een grooten zalm gevangen, die op een Zondag gegeten werd

door hem en ook door Soetkin, Katelijne en den kleinen Uilenspiegel;

doch Katelijne at niet meer dan een vogelken.

--Maar, zei Klaas tot haar, is Vlaanderens lucht tegenwoordig zoo

voedzaam, dat gij maar moet ademhalen om gespijsd te wezen als met

een teil vleesch? Wanneer zal men kunnen leven zonder eten? De regen

moest goede soep zijn, de hagelsteenen erwten en de sneeuw stoverije;

dat zou den armen pelgrims versterking geven.

Katelijne schudde zwijgend het hoofd.

--Maar, moet gij daar zoo jammerend zitten? zei Klaas. Wat scheelt

er aan?

Toen sprak Katelijne met eene stem, zacht als een ademtocht:

--De booze geest, de zwarte nacht valt neer.--Daar meldt hij zijne

komst, met het geschreeuw van den nachtuil.--Rillend aanroep ik--te

vergeefs--de Heilige Maagd.--Voor hem, muren noch hagen, deuren noch

vensters.--Licht als een geest, dringt hij overal binnen.--Krakende

ladder.--Hij is bij mij, op den zolder waar mijne legerstee staat.--Hij

grijpt mij in zijn koude armen, als marmer zoo hard.--IJskoud is zijn

gelaat, en zijn kussen vochtig als de sneeuw.--De stroohut schudt en

slingert als een schuitje op de woelige zee....

--Elken morgen, zei Klaas, moet gij ter misse gaan, opdat de Heer

Jezus U de kracht geve dat helsche spook te verjagen.

--Hij is zoo schoon! sprak zij.

IX.

Als Uilenspiegel gespeend was, groeide hij op lijk een boom.

Dan kuste zijn vader hem zoo dikwerf niet meer, maar voedde hem streng

op, opdat hij geen weekeling worden zou.

Als Uilenspiegel thuis kwam en kloeg, dat hij, bij een of anderen

twist, klop gekregen had, kreeg hij er nog klop bij van Klaas,

omdat hij de anderen niet geklopt had: en, aldus opgebracht, kreeg

Uilenspiegel den moed van een jongen leeuw.

Als Klaas er niet was, vroeg Uilenspiegel aan Soetkin een duit om te

spelen. Dan was Soetkin boos en sprak:

--Waarom moet ge gaan spelen? Blijf liever thuis, om mutsaards

te binden.

En als zij niets gaf, begon Uilenspiegel te blaten als een lam. Maar

Soetkin maakte dan veel leven met potten en pannen, om te gebaren

dat ze hem niet hoorde. Dan weende Uilenspiegel, en de zoete moeder

liet hare geveinsde hardheid af, kwam tot hem, streelde hem en vroeg:

"Hebt gij genoeg met een denier?" Nu, gij moet weten, dat een denier

zes duiten gold.

Zoo beminde zij hem te veel en, als Klaas er niet was, was Uilenspiegel

baas in huis.

X.

Op een morgen zag Soetkin haren man met gebogen hoofd in de keuken

staan, in gedachten verdiept.

--Wat scheelt er toch, man? vroeg zij. Ge ziet bleek, gij zijt kwaad

en verstrooid.

Met eene stem, als een hond die bromt, antwoordde Klaas:

--De wreede plakkaten des keizers gaan ze weer uithalen. Opnieuw gaat

de dood over Vlaanderenland heerschen. De aanbrengers krijgen de helft

van de have der slachtoffers, als de have de honderd karolusgulden

niet te boven gaat.

--Wij zijn arm, sprak zij.

--Arm, zeide hij,... niet arm genoeg. Er zijn lage zielen, gieren

en raven, die ons zouden aanklagen, zoowel om een zak kolen als om

een zak karolussen met Zijne Majesteit te deelen. Wat bezat het arme

Tanneken, de weduw van Sies den kleermaker, die ze te Heist levend

begroeven? Een Latijnschen bijbel, drie gouden florijnen en wat potten

van Engelsch tin, waarop eene buurvrouw loerde. Wantje Martens werd

eerst in 't water geworpen; haar lijf dreef boven, en daarin zag

men hekserij, weshalve zij als tooveres verbrand werd. Zij had wat

gebroken meubelen, zeven gouden karolussen in een lederen tassche,

en de aanklager vroeg er de helft van. Eilaas! nog tot morgen zou ik

aldus kunnen spreken: maar wat baat het, vrouw: in Vlaanderen is het

leven onhoudbaar om den wille van de plakkaten. Welhaast zal telken

nacht de kar van den Dood dof door de straten rijden en wij zullen

zijne beenderen hooren rammelen.

Soetkin sprak:

--Jaag me geen schrik aan, Klaas. De keizer is de vader van Vlaanderen

en Brabant; als dusdanig is hij braaf en grootmoedig, geduldig

en genadig.

--Daarbij zou hij te veel verliezen, antwoordde Klaas, want de

verbeurdverklaarde goederen komen hem bij erfenis toe.

Plotseling hoorde men de trompet en de cimbels van den

stadsuitroeper. Op dat geluid kwamen Klaas en Soetkin, die beurt om

beurt Uilenspiegel op den arm droegen, met de volksmenigte toegeloopen.

Zoo kwamen zij aan het schepenhuis. Voor de pui waren de herauten te

peerd, op bazuinen blazend en op cimbels slaande, de provoost met de

roede der justitie in de hand en de stadsprocureur, ook te peerd,

die eene ordonnantie des keizers in de hand hield en zich gereed

maakte ze aan vergaderde volksmenigte voor te lezen.

Klaas vernam, dat het andermaal aan allen in 't algemeen en aan elk in

't bijzonder verboden was, te drukken, te lezen, in bezit te hebben of

voor te staan, de boeken, schriften of leerstellingen van Martinus

Luther, van Joannes Wycliff, Joannes Huss, Marcilius van Padua,

Æcolampadius, Ulricus Zwinglius, Philippus Melanchton, Franciscus

Lambertus, Joannes Pomeranus, Otto Brunselsius, Justus Jonas, Joannes

Pupperis en Gorcianus, de Nieuwe Testamenten gedrukt door Adriaan

van Bergen, Christoffel van Roemonde en Joannes Zell, vol Luthersche